W 2024 roku upłynęło 100 lat od śmierci Władysława hr. Zamoyskiego – znanego społecznika i wrażliwego patrioty. Fundatora ważnych dla funkcjonowania świata naukowego w Wielkopolsce instytucji: Biblioteki Kórnickiej oraz Instytutu Dendrologii przekazanych w 1953 roku w zarząd Polskiej Akademii Nauk. W uznaniu jego zasług dla Polski, Senat Rzeczypospolitej Polskiej uchwałą z dnia 7 września 2023 r. ustanowił rok 2024 Rokiem Władysława Zamoyskiego (M.P. Poz. 1007). Do obficie organizowanych wydarzeń przez cały rok aktywnie włączyła się PAN Biblioteka Kórnicka, która była zaangażowana w przygotowanie konferencji i wystaw eksponowanych na terenie całego kraju (m.in. w muzeach wielkopolskich, a także w siedzibach Sejmu i Senatu RP oraz w Urzędzie Marszałkowskich w Poznaniu). Obecnie prezentowana jest także w wielkopolskich szkołach, a w planach jeszcze dwie konferencje i kilka wydarzeń, w tym Czwartek Literacki organizowany w Pałacu Działyńskich w Poznaniu.
Ważnym akcentem, będącym ukoronowaniem obchodów Roku Władysława Zamoyskiego była organizacja serii wydarzeń naukowych i kulturalnych w okresie obchodów święta niepodległości wśród Polonii mieszkającej w Nowym Jorku w USA.
Przygotowania ich podjęła się Ars Activa Foundation, a do współpracy włączyły się również Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w NYC, a z kraju przede wszystkim Biblioteka Kórnicka, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza z Wydziałem Historii na czele oraz Fundacja Zakłady Kórnickie. Do NYC pojechała prof. UAM Magdalena Biniaś-Szkopek (dyrektorka BK PAN), by w dniach 9-15 listopada wygłosić serię wykładów dla różnych odbiorców oraz otworzyć wystawę o W. Zamoyskim. Jej zadaniem było przybliżanie Polonii ważnych aspektów polskiej historii w jej mniej znanych fragmentach, a także pokazanie najnowszych badań naukowych o działalności rodu Zamoyskich. Pierwsze spotkanie zorganizowano w Polskim Domu Narodowym (Greenpoint, NYC). W uroczystości wzięli udział liczni przedstawiciele Polonii, a także wicekonsul Polski w Nowym Jorku pan Wiktor Cichecki. Ważnym elementem spotkania była prezentacja filmu dokumentalnego „Władysław hrabia Zamoyski – Pan z Wielkopolski, władca Tatr” w reżyserii Janusza Sidora (film powstał przy wsparciu merytorycznym i na podstawie materiałów ze zbiorów BK PAN). Postać Hrabiego przybliżyła zebranym Magdalena Biniaś-Szkopek.
Kolejne wystąpienie o rodzinie Zamoyskich i ich pracy na rzecz odbudowy państwa polskiego dla licznie zgromadzonej publiczności Pani Profesor wygłosiła w Instytucie Polsko-Słowiańskim (Polish-Slavic Institute) (Greenpoint, NYC). Otwarto tu również oficjalnie angielską wersję przygotowanej w Polsce wystawy o Zamoyskim – „There is method in the madness”. Cieszyła się ona sporym zainteresowaniem, a zebrani zadawali wiele pytań. Większość z nich przyznawała, że o Władysławie Zamoyskim słyszy po raz pierwszy w życiu, domagając się poszerzenia przekazanych treści.
Ważnym wydarzeniem, które zgromadziło ponad 300 osób w słynnym Carnegie Hall była gala pt. „Sounds of heritage from Paris to Zakopane” (Zamoyski Gala Concert on the 100th anniversary of his death), w której wystąpiło ponad 60 artystów. Różnorodny program muzyczny oddawał cześć Władysławowi Zamoyskiemu, równocześnie nawiązując do jego osoby. Organizację koncertu wsparły Ars Activa Foundation, Nowodworski Foundation, a także Konsulat Generalny Rzeczypospolitej w Nowym Jorku. Magdalena Biniaś-Szkopek, reprezentująca Bibliotekę Kórnicką i Wydział Historii UAM miała niepowtarzalną okazję otworzyć to niezwykłe wydarzenie opowieścią o życiu i dokonaniach Władysława Zamoyskiego, w tym o jego podróży dookoła świata i wizycie w Nowym Jorku. Wśród zagranych utworów nie zabrakło amerykańskiej premiery dzieła muzycznego napisanego przez Norberta Paleja pt. „Rozmowa Władysława Zamoyskiego z bratem Albertem” oraz światowej premiery pięknie wykonanej pieśni „Dzielmy się uśmiechem” autorstwa Jana Krutula w wykonaniu Copernicus Children’s Choir.
Ważnym elementem koncertu z 10 listopada było pierwsze publiczne wykonanie nieznanego wcześniej walca autorstwa Fryderyka Chopina. Przypomnijmy, że w archiwum Morgan Library w NYC zaledwie kilka miesięcy temu dokonano niezwykłego odkrycia. Nieznany wcześniej walc podpisany przez polskiego kompozytora został odnaleziony podczas porządkowania zbiorów. O znalezisku informowano już wiosną tego roku, jednak dopiero teraz eksperci ostatecznie potwierdzili jego autentyczność. W czasie koncertu mieliśmy okazję po raz pierwszy usłyszeć publiczne wykonanie zapisanego ręką mistrza utworu. Waltz in A minor zagrała dla zebranych na fortepianie Margarita Rovenskaya.
Z kolei oficjalne obchody święta Niepodległości zorganizowano w siedzibie Konsulatu Generalnego Polski w Nowym Jorku 13 listopada. Wśród zgromadzonych znaleźli się sekretarz stanu, posłanka Joanna Mucha, a także konsul generalny Polski w NYC Mateusz Sakowicz. Jedno w wystąpień opowiadało historię Władysława Zamoyskiego. Gościom przypomniała o jego dokonaniach Magdalena Biniaś-Szkopek, która przekazała także książki o Hrabim dla Polonii (M. Biniaś-Szkopek, P. Okulewicz (WH UAM), Polski władac. Z Paryża przez Sydnej i Kórnik do Zakopanego z Władysławem Zamoyskim, Kórnik, Biblioteka Kórnicka PAN, Wydział Historii UAM, Stowarzyszenie Teatralne Legion, 2024, ISBN 978-83-67284-52-3). W ramach swojej wizyty w NYC Pani Profesor odbyła również spotkania i przekazała książki w New York Public Library oraz w Instytucie Piłsudskiego w NYC.
(– prof. UAM dr hab. Magdalena Biniaś – Szkopek)
fot. Bogumił Szkopek, Mateusz Dębowicz
